Kardeş Kıskançlığı
Ebeveynler, çocuklarının gözlerinde, her ihtiyaç ve zorluk anlarında yanlarına koştukları ve sevgilerini en yoğun şekilde hissedip gösterdikleri en özel insanlardır. Bazı çocuklar, ilgi ve bakım gibi önemli ihtiyaçlarını karşılayan bu insanları kimseyle paylaşmak durumunda kalmayı istemezler. Bu çocuklar, yeni doğan bebeğin, yani kardeşlerinin varlığını, ebeveynlerinden gördükleri sevgi, ilgi ve bakımın azalması şeklinde yorumlayabilmektedirler.
Kardeş Kıskançlığının Belirtileri
- Öfke, mutsuzluk ve huzursuzluğa bağlı olarak, ağlama krizleri veya saldırgan davranışlar sergileme
- Uyku ve yemek yeme problemleri
- Gece korkuları ve kâbus görme
- Ebeveynlerden ayrılmayı istememeye bağlı olarak okula gitmeyi reddetme, ebeveynlerin yanında uyuma veya bazı durumlarda içine kapanıp ebeveynlerden uzaklaşma
- Altını ıslatma, parmak emme gibi bebeklik dönemi davranışları sergileme
- Okul başarısında düşüş yaşama
- Ebeveynlere kardeşi şikâyet etme, ondan nefret ediyorum tarzında cümleler kurma
- Bazı durumlarda kardeşe psikolojik ve fiziksel zarar verme
- Karın veya mide ağrısı, baş ağrısı veya dönmesi, mide bulantısı gibi psikosomatik belirtiler gösterme
- Ebeveynlerinin sevgilerinden emin olamama, onu sevip sevmediklerini teyit etme ihtiyacı
Kardeş Kıskançlığının Nedenleri
Kardeş kıskançlığının en önemli nedenlerinden biri, çocuğa gösterilen ilgi ve ayrılan zaman miktarının, yeni doğan bebekle birlikte azalmasıdır. Yeni doğan bebek, bakıma muhtaçtır. Anne sütü nedeniyle, özellikle de annenin varlığına ihtiyaç duyulan bu dönemde anne, bebeğin temel ihtiyaçlarını karşılamak, ona sıcak aile yuvası ve şefkatini hissettirmek için zamanının çoğunu bebekle birlikte geçirir. Bu durumda çocuk, annesinin kardeşiyle olan bu bağına katlanamayabilir. Ayrıca, ebeveynlerinin onunla eskisi kadar ilgilenememe ve ona yeteri kadar zaman ayıramamalarına bağlı olarak, ebeveynlerinin artık onu değil, kardeşini sevdiklerini düşünebilir.
Diğer önemli bir neden, ebeveyn ve çevre tutumlarıdır. Örneğin, erkek çocukları olan ama uzun süreden beri, kız çocuklarının olmasını isteyen ebeveynler, bunu çocuğa hissettirmişlerse, doğacak bebeğin cinsiyetinin kız olması, çocuğun bu haberi duyar duymaz kıskançlık belirtileri göstermesine neden olabilir. Bu gibi durumlarda, kardeşler arasındaki cinsiyet farklılıklarının da kardeş kıskançlığını tetikleyebileceğini görürüz. Çevre tarafından çocuk ve kardeş hakkında yapılan yorum ve eleştiriler de kıskançlığın artmasına, hatta kardeşler arasında olası bir rekabetin başlamasına neden olabilir.
Kardeşler arasındaki yaş farklılıkları da kardeş kıskançlığının düzeyinde önemli bir rol oynamaktadır. Kardeşler arasındaki yaş farklının daha az olduğu durumlarda, kıskançlık düzeyi daha fazla olabilmektedir. Ayrıca, kardeş kıskançlığına rastlama oranı, yaşları 3’le 7 arasında değişen çocuklarda daha yüksektir.
Kıskançlığın Ortadan Kaldırılması veya En Aza İndirgenmesi İçin Ebeveynlerin Yapması Gerekenler
- Çocuğa, bir kardeşinin olacağı haberi verilirken, çocuğun yaşı, kişilik özellikleri ve kardeşe hazır olup olmama durumu dikkate alınarak anlayışlı ve açık bir dil kullanılmalıdır. Çocuk, bu habere olumsuz bir tepkiyle yaklaşırsa, sakin kalınıp empatiye başvurulmalı, ağızdan çocuğu incitecek veya kardeş kıskançlığın oluşumunda rol oynayacak bir söz çıkmamasına dikkat edilmelidir.
- Gebelik döneminde, yeni doğacak bebek için yapılan hazırlıklara çocuk da dahil edilmeli ve bebeğin ismi konulurken çocuğa da söz hakkı verilmelidir.
- Çocuğa, onu her zaman sevmeye devam edecekleri, yeni doğacak bebeğin bu durumu etkilemeyeceği söylenmelidir.
- Çocuk, zaman ayırılma konusunda aksaklıkların yaşanılabileceği, yeni doğan bebeğin, ebeveynlerinin, özellikle de annesinin ilgi ve bakımına ihtiyacı olacağı konusunda bilinçlendirilmelidir. Bunu yaparken, fotoğraf ve videolardan da yararlanılarak, çocuğun bebeklik dönemine ait anılar anlatılır ve seninle böyle ilgilenmiştik, şimdi, kardeşine de aynı şekilde davranmamız gerekiyor tarzında konuşmalar yapılırsa bu süreç daha hızlı atlatılabilir.
- Bebek doğduktan sonra, ebeveynler arasında görev paylaşımı yapılmalıdır. Ebeveynlerden biri, bebekle ilgilenirken, diğer ebeveyn de çocukla oyun oynamak, onu parka götürmek veya derslerinde yardımcı olmak gibi, çocuğa faydası dokunacak eylemlerde bulunmalıdır. Ancak, bunu yaparken, ebeveynler arasında görev değişimi yapılmalı, çocuk hem anne hem de babasıyla kaliteli zaman geçirmelidir.
- Kardeşler arasında kıyaslama yapmamaları veya kıskançlığı tetikleyecek herhangi bir söz söylememeleri için aile büyükleri, dostları, akrabalar veya komşular tembihlenmelidir.
Bu tavsiyeler uygulansa bile bazı çocuklar, ortam koşulları, kişilik özellikleri veya diğer nedenler dolayısıyla kardeş kıskançlığına sahip olup bunu devam ettirebilirler. Bu gibi durumlarda, bir uzmandan yardım alınabilir.